Qaraqalpaq asxanası: gúrtik, turama hám Aral boyı balıǵı

Qaraqalpaq asxanası Qaraqalpaqstanda, Ámiwdáryanıń tómengi aǵısı hám Aral boyında qáliplesken. Onda ózbek, qazaq hám túrkmen asxanalarınıń izleri bar, biraq óz ózgesheliklerı de bar: júweri unınan awqatlar, gúrtik hám etti qaynatılǵan qamır menen birge jew ádeti. Dastanxanda kóbirek qoy hám sıyır eti, biyday nan, sút ónimleri hám sütli shay ushırasadı. Gúrtik, qamır hám et Asxananıń ózgesheligi — gúrtik, bir neshe túrdegi qamır bóleklerı. Júweri gúrtik qara júweri unınan tayarlanadı: iri, qaynatıp pisiriletuǵın áyyemgi awqat, qaraqalpaqlarǵa tán dep esaplanadı hám házir de kóbinese hayallar pisiredi. May gúrtik te bar — mayǵa pisken túri. Turama — mayda tuwralǵan qaynatılǵan et penen qamır bólekleri, sorpada; atı «tuwraw» sózi menen baylanıslı. Kespas — lapsha, sonday-aq manti, lagman hám samsa da belgili. Sorpalar hám ǵáwir Kúndelikli awqatlar arasında et hám kartoshkalı sorpa, sorpadaǵı lapsha, chalap (qatıqlı suwıq sorpa) hám qatıqlı sorpa bar. Jarmalardan mashaba hám bilamıq pisiriledi, shavla bolsa gúrish ǵáwiri. Asxanada júweri, mash, tarı, gúrish, lobiya hám sorgo isletiledi. Aral boyı balıǵı Xalıq awqatları arasında balıq ta bar: balıq sorpa, qawırılǵan balıq hám qarma. Balıq qarma usı dástúrdi dawam etedi hám etke tiykarlanǵan asxanaǵa dárya hám Aral boyı dámin qosadı. Sút ónimleri hám ishimlikler • qatıq — qaynatılǵan sütten • suzbe — qatıq súzilgennen keyin qalatuǵın qoyıw massa • torak — suzbeden tayarlanǵan qurıtılǵan duzlı sharlar • ayran — suzbe suwıq suw menen suyıltırılǵan, suwıq beriledi • shubat hám qımız — dástúriy sút ishimlikleri • sütli shay — kóshpendilerden qalǵan ádet Ózgeshelikler hám keńesler 1. Derlik hár bir awqat biyday nanı menen beriledi. 2. Tiykarǵı usıllar — qaynatıw hám qawırıw; qawırılǵan et kóbinese qaynatılǵan qamır menen birge jeyiledi. 3. Úsh adam hám onnan kóp ushın Turama ulıwma tabaqta beriledi hám ústine sorpa quyıladı. 4. Oǵan tuzlıq qosıladı: mayda tuwralǵan piyaz hám qaynatılǵan et mayı. 5. Etti kóbinese úlken jastaǵı erkekler, qamırdı basqalar tuwraydı — awqat birge tayarlanadı. 6. Gúrtiktiń tiykarı — júweri unı, odan nan da jabıladı. Oshxonam saytındaǵı retseptler • Júweri gúrtik • Turama • Balıq qarma • Kespas • Sozban Derekler: • Vikipediya (ru) — «Каракалпакская кухня»: https://ru.wikipedia.org/wiki/Каракалпакская_кухня • Advantour — «Кухня каракалпаков: национальные блюда каракалпакской кухни»: https://www.advantour.com/rus/uzbekistan/karakalpakstan/karakalpak-food.htm • Zenodo — «Национальная пища каракалпакского народа»: https://zenodo.org/records/14960521