Каракалпак ашканасы: гуртик, турама жана Арал боюнун балыгы

Каракалпак ашканасы Каракалпакстанда, Амударыянын төмөнкү агымында жана Арал боюнда калыптанган. Анда өзбек, казак жана түркмөн тамактарынын изи байкалат, бирок өзүнчө өзгөчөлүктөрү да бар: жугара унунан тамактар, гуртик жана этти бышырылган камыр менен кошо жеш адаты. Дасторкондо көбүнчө кой жана уй эти, буудай токоч, сүт азыктары жана сүттүү чай болот. Гуртик, камыр жана эт Ашкананын көрүнүктүү белгиси — гуртик, бир нече түрдөгү камыр кесимдери. Жуўери гүртик кара жугара унунан жасалат: ири, чайкап бышырылган байыркы тамак, каракалпактарга мүнөздүү деп эсептелет жана азыр да аялдар көп бышырат. Май гуртик да бар — майлуу түрү. Турама — майдалап тууралган бышырылган эт менен камыр кесимдери, сорпо менен; аты «туураш» деген сөз менен байланыштуу. Кеспас — кесме, ошондой эле манты, лагман жана самса да белгилүү. Сорполор жана ботколор Күнүмдүк тамактардын арасында этти жана картошкалуу сорпо, сорподогу кесме, чалап (катыктуу муздак сорпо) жана катыктуу сорпо бар. Жарма менен машаба жана биламык бышырылат, шавла — күрүч боткосу. Ашканада жугара, маш, таруу, күрүч, төө буурчак жана сорго колдонулат. Арал боюнун балыгы Эл дасторконунда балык да бар: балык сорпосу, кууруулган балык жана карма. Балык карма ушул саптын уландысы болуп, этке негизделген ашканага дарыя жана Арал боюнун даамын кошот. Сүт азыктары жана суусундуктар • катык — кайнатылган сүттөн • сүзмө — катык сүзүлгөндөн кийин калган коюу масса • торак — сүзмөдөн жасалган кургатылган туздуу шарчалар • айран — сүзмө муздак суу менен суюлтулуп, муздак берилет • шубат жана кымыз — салттуу сүт суусундуктары • сүттүү чай — көчмөндөрдөн келе жаткан адат Өзгөчөлүктөр жана кеңештер 1. Дээрлик ар бир тамак буудай токоч менен берилет. 2. Негизги ыкмалар — бышыруу жана кууруу; кууруулган этти көбүнчө бышырылган камыр менен кошо жешет. 3. Үч адамга жана андан ашуун адамга арналган Турама жалпы табакка салынып, үстүнө сорпо куюлат. 4. Ага тузлук кошулат: майда тууралган пияз жана бышырылган этин майы. 5. Этти адатта улгайган эркектер, камырды калгандар тууралайт — тамак чогуу даярдалат. 6. Гуртиктин негизи — жугара уну, андан токоч да жасалат. Oshxonam сайтындагы рецепттер • Жуўери гүртик • Турама • Балык карма • Кеспас • Созбан Булактар: • Википедия (ru) — «Каракалпакская кухня»: https://ru.wikipedia.org/wiki/Каракалпакская_кухня • Advantour — «Кухня каракалпаков: национальные блюда каракалпакской кухни»: https://www.advantour.com/rus/uzbekistan/karakalpakstan/karakalpak-food.htm • Zenodo — «Национальная пища каракалпакского народа»: https://zenodo.org/records/14960521