Qoraqalpoq oshxonasi: gurtik, turama va Orolboʻyi baligʻi

Qoraqalpoq oshxonasi Qoraqalpogʻistonda, Amudaryoning quyi oqimi va Orolboʻyida shakllangan. Unda oʻzbek, qozoq va turkman taomlarining izi sezilsa-da, oʻziga xos jihatlari ham bor: jugʻori unidan taomlar, gurtik va goʻshtni qaynatma xamir bilan birga yeyish odati. Dasturxonda koʻproq qoʻy va mol goʻshti, bugʻdoy non, sut mahsulotlari va sutli choy uchraydi. Gurtik, xamir va goʻsht Oshxonaning vizitkasi — gurtik, bir necha koʻrinishdagi xamir boʻlaklari. Juweri gurtik qora jugʻori unidan tayyorlanadi: yirik, damlab pishiriladigan qadimiy taom, qoraqalpoqlarga xos hisoblanadi va hozir ham koʻpincha ayollar pishiradi. May gurtik ham bor — yogʻli turi. Turama — mayda toʻgʻralgan qaynatma goʻsht va xamir boʻlaklari, shoʻrvada; nomi «toʻgʻramoq» soʻzi bilan bogʻliq. Kespas — lagʻmonga oʻxshash xamir taom, shuningdek manti, lagʻmon va samsa ham maʼlum. Shoʻrva va boʻtqalar Kundalik taomlar orasida goʻshtli va kartoshkali shoʻrva, bulonli lagʻmon-shoʻrva, chalap (qatiqli sovuq shoʻrva) va qatiqli shoʻrva bor. Yormalardan mashaba va bilamiq pishiriladi, shavla esa guruch boʻtqasi. Oshxonada jugʻori, mosh, tariq, guruch, loviya va sorgo ishlatiladi. Orolboʻyi baligʻi Xalq taomlari orasida baliq ham bor: baliq shoʻrva, qovurilgan baliq va karma. Baliq qarma shu anʼanani davom ettiradi va goʻshtga asoslangan oshxonaga daryo va Orolboʻyi taʼmini qoʻshadi. Sut mahsulotlari va ichimliklar • qatiq — qaynatilgan sutdan • suzbe — qatiq suzilgach qoladigan quyuq massa • torak — suzbedan tayyorlangan quritilgan shoʻr sharchalar • ayron — suzbe sovuq suv bilan suyultirilgan, sovuq holda beriladi • shubat va qimiz — anʼanaviy sut ichimliklari • sutli choy — koʻchmanchilardan qolgan odat Xususiyatlar va maslahatlar 1. Deyarli har bir taom bugʻdoy noni bilan beriladi. 2. Asosiy usullar — qaynatish va qovurish; qovurilgan goʻsht koʻpincha qaynatma xamir bilan birga yeyiladi. 3. Uch kishi va undan koʻp uchun Turama umumiy laganda beriladi va ustidan shoʻrva quyiladi. 4. Bunga tuzlik qoʻshiladi: mayda toʻgʻralgan piyoz va qaynatilgan goʻsht yogʻi. 5. Goʻshtni odatda katta yoshdagi erkaklar, xamirni qolganlar toʻgʻraydi — taom birgalikda tayyorlanadi. 6. Gurtikning asosi — jugʻori uni, undan non ham yopiladi. Oshxonam saytidagi retseptlar • Juweri gurtik • Turama • Baliq qarma • Kespas • Sozban Manbalar: • Vikipediya (ru) — «Каракалпакская кухня»: https://ru.wikipedia.org/wiki/Каракалпакская_кухня • Advantour — «Кухня каракалпаков: национальные блюда каракалпакской кухни»: https://www.advantour.com/rus/uzbekistan/karakalpakstan/karakalpak-food.htm • Zenodo — «Национальная пища каракалпакского народа»: https://zenodo.org/records/14960521